Behoud van bunkers uit Tweede Wereldoorlog is hard werken

Zaterdag was het landelijke Bunkerdag en kon je ook op Walcheren bunkers bezoeken. Honderden belangstellenden, onder wie ook veel Duitse en Britse toeristen, namen de kans waar om eens een bunker van binnenuit te bekijken. De vrijwilligers van Stichting Bunkerbehoud gaven graag uitleg.

Je zou het op het eerste gezicht niet direct vermoeden, maar in een van de grote bunkers in het Middelburgse Park Toorenvliedt was het divisiehoofdkwartier van het Duitse 15de leger gevestigd. Na de val van Antwerpen in 1944 bestreek dat een gebied van Walcheren tot de Franse kustplaats Le Havre, vertelt coördinator en projectleider Raimond Klap van Stichting Bunkerbehoud. Op het strategisch gelegen Walcheren ging het om 100.000 manschappen.

Het is nu nog de enige overgebleven hoofdkwartierbunker va dit type in Nederland. Lang is deze bunker niet in gebruik geweest bij de bezetters. Gebouwd in 1943 kwam het betonnen bouwwerk in het najaar 1944 onder water te staan, na het bombardement en de daarop volgende inundatie van Walcheren. Op sommige plekken zitten nog sporen van zeepokken uit die tijd.

Raimond Klap. (foto Streekomroep Walcheren)

Rijksmonument
De stichting vindt het belangrijk om deze en andere bunkers te behouden en de geschiedenis en verhalen levend te houden. Dat doen ze met vrijwilligers en zonder structurele subsidie. Inmiddels zijn veel bunkers als rijksmonument geregistreerd, zegt Klap. In het verleden zijn al veel bunkers gesloopt, maar als rijksmonument mogen ze niet meer worden afgebroken. Maar dat wil volgens vrijwilligers niet zeggen dat de gemeenten zich altijd zo bekommeren om dit erfgoed.

Maar het behoud en restauratie kosten ook geld en daarom werd zaterdag een bescheiden bedrag van 7,50 euro entree gevraagd. Daarmee kon je wel in alle bunkers op Walcheren. De restauratie van deze hoofdkwartierbunker is zo’n 15 jaar geleden begonnen. In de loop der jaren zijn vrijwilligers er in geslaagd veel originele apparatuur zoals die destijds werd gebruikt te herstellen, verkrijgen of lenen van andere stichtingen. De originele tegelvloer en een aantal pantserdeuren zijn behouden gebleven.

Morsecodes
In een communicatieruimte diep in de bunker is Bill Stegers met morsecodes in de weer om contact te maken met zendamateurs van elders in de wereld. Toevallig valt Bunkerdag samen met de wereldwijde WPX-dag voor fans van het morsecodesysteem. Vroeger was morse in de krijgsmacht en de scheepvaart het gebruikelijke communicatiemiddel, maar het nu is onbruik geraakt. Het kostte Stegers drie jaar om het gebruik van een morsesleutel in de vingers te krijgen. Achter zijn laptop staan de oude Duitse communicatieapparaten.

De vrijwilligers bij een grote geschutsbunker aan de Nieuwe Vlissingseweg telden zaterdag aan het eind van de middag zo’n 300 bezoekers. Ook buitenlandse toeristen kennen de Bunkerdag inmiddels. Geschat wordt dat 60 procent van de bezoekers van de bunkers in Zoutelande Duits was, vertelt Klap. “Het is daar niet behandeld tijdens geschiedenislessen.” Maar in Park Toorenvliedt waren er ook Britse bezoekers.

Los van de Bunkerdag worden de bunkers soms opengestel voor belangstellenden, bijvoorbeeld schoolklassen. Voor jongeren gaat er een wereld open. Ook een typemachine is ze vreemd, zegt Klap. De stichting zoekt ook nieuwe vrijwilligers voor uiteenlopende taken.

De geschutsbunker aan de Nieuwe Vlissingseweg in Middelburg (foto: Streekomroep Walcheren)