Deel Vlissingse gemeenteraad kritisch over organisatiecultuur op stadhuis
“De ambtenaren hebben het voor het zeggen”, verzuchtte ex-raadslid Pieter Jan Mersie onlangs. Een deel van de gemeenteraad heeft de indruk dat het college van B en W onvoldoende grip heeft op het ambtelijk apparaat. POV ziet op bepaalde afdelingen teveel autonomie en een politiek die buitenspel staat. Ondernemers met goede ideeën lopen vast, zegt de SGP. Bij het debat over de ‘omgedraaide school’ in Oost-Souburg stelde ook coalitiepartij D66 vragen over de organisatiecultuur. CDA en LPV zien geen echte problemen en denken dat de ambtelijke invloed in Vlissingen niet groter is dan elders.
Het is een gegeven dat ambtenaren doorgaans langer op hun positie zitten dan politici en bestuurders. Ze vormen de stabiele factor in het gemeentebestuur en hebben over het algemeen de meeste inhoudelijke kennis van hun beleidsgebied, procedures en regels. Wethouders en raadsleden zijn daardoor sterk afhankelijk van het ambtelijk apparaat. Oud-raadslid Pieter Jan Mersie (CU) laat weten dat hierdoor bepaalde zaken moeilijk van de grond komen. Hij noemt onderhoud van de bankjes in het Nollebos als voorbeeld. “Enkele jaren geleden vroeg de SGP al aan het college van B en W om die eens aan te pakken. Een structurele aanpak van het onderhoud ontbreekt nog steeds.”
Streefbeeld Nollebos
Voorzitter Jack Dooms van Stichting Ons Nollebos is zelf gemeenteambtenaar geweest in Vlissingen en Middelburg. “Al in 2021 heeft de gemeenteraad een streefbeeld voor het Nollebos vastgesteld. Incidenteel zijn er wel wat dingen geregeld, zoals plaatsing van speeltoestellen en het besluit om de voormalige tennisbaan aan de Zwanenburgseweg terug te geven aan de natuur”, vertelt hij. “We hebben jaarlijks overleg met het college. Toevallig hebben we net gesproken met de nieuwe wethouder Ocker Ghering”, zegt Dooms. “Vorig jaar heeft de gemeenteraad ingestemd met het reserveren van 100.000 euro voor realisatie van dat streefbeeld. Er komt nu een collegebesluit aan. Dat gaat over een plan om te komen tot een plan van aanpak voor een uitvoeringsplan voor de realisatie van dat streefbeeld. Dat is een mooi voorbeeld van hoe het werkt.”
Sponsorbankjes
Dooms noemt ook de herinneringsbankjes. De SGP stelde daar al eens vragen over aan het college van B en W. “Wij willen een bankje plaatsen in het Nollebos ter nagedachtenis van ons overleden bestuurslid André Houwing. Er staan al meer van zulke bankjes. Dat kost de gemeente niks”, zegt Dooms. “Ze zijn allemaal gesponsord en er wordt netjes om toestemming gevraagd. Maar beleid rond plaatsing van herinneringsbankjes is er nog steeds niet. Wij hebben als stichting zelfs een handreiking voor de gemeente opgesteld daarvoor. Veere kent wel allang beleid daarvoor. Maar er wordt niks mee gedaan. Ik moet wel zeggen dat ook wethouder Ghering vond dat dit veel te lang duurt.”
Het ontbreekt het college van B en W aan daadkracht, vindt Dooms. “Ze moeten eens met de vuist op tafel slaan en zeggen: ‘en zo gaan we het doen’. Dat zie je ook bij de omgedraaide school in Souburg. Het lijkt er soms op dat ambtenaren beslissen of de wethouder wordt geïnformeerd. Maar de wethouder is wel politiek verantwoordelijk.”
Organisatiecultuur
Fractievoorzitter Bianca Baake van (coalitiepartij) D66 ging ook in op de ambtelijke cultuur tijdens de behandeling van de omgedraaide school in Oost-Souburg in de commissievergadering van 8 oktober. Het viel haar op dat de evaluatie daarvan vooral draait om praktische zaken, procedures, budgetten, verantwoordelijkheden en projecten.
De omgekeerde school in Oost-Souburg. (foto: Omroep Zeeland)
D66 is blij dat de scholen er nu staan, maar wel verbaasd over de hele gang van zaken. “Wie heeft op bepaald moment wat laten gebeuren en wie was wanneer verantwoordelijk voor het toezicht? Ik hoef geen namen te horen, maar zijn er mensen aangesproken en zijn er andere maatregelen genomen? We denken dat ook de organisatiecultuur een belangrijk item is. De indruk is soms dat er wordt gedacht van: ‘we zien wel waar het schip strandt’, ‘ik ben niet verantwoordelijk, ‘we gaan wel verder’. Zou dat een punt kunnen zijn?”, vroeg Baake.
Fractievoorzitter Jeffrey van Gils van PSR heeft bij het debat over de Souburgse schoolgebouwen bewust afstand gehouden. “Ik denk dat veruit de meeste ambtenaren goed functioneren. Maar bij de nieuwbouw van de scholen vraag ik mij af of er altijd goed verslag is gelegd, onder meer bij de voorbesprekingen van de bouw. Bij mijn werkgever Rijkswaterstaat wordt alles vastgelegd. Van een deel van het geld is ook niet meer terug te vinden waaraan het is uitgegeven. Ik vraag me ook af of wethouders altijd wel goed geïnformeerd zijn.”
Politiek gekleurd gevoel
Fractievoorzitter Coen van Dalen van de Lokale Partij Vlissingen (LPV) denkt er toch anders over. “Zeker als je zoals wij deel uitmaakt van de coalitie zul je daar anders tegenaan kijken. Ik denk dat dat van die grote ambtelijke invloed een sterk politiek gekleurd gevoel is. Als je in de oppositie zit heb je toch veel minder het gevoel dat je aan de knoppen zit.” Jos van der Horst (SP) is een betrekkelijke nieuwkomer in Vlissingen. Maar hij denkt dat je als wethouder in Vlissingen heel stevig in je schoenen moet staan wanneer je je eigen ideeën wilt uitvoeren en niet de ambtenaren het beleid moet laten maken. Van der Horst merkt ook op dat de scheiding tussen gemeenteraad en ambtenaren in Vlissingen erg strikt is. “Dat is volgens mij ook de reden dat er zoveel raadsvragen worden gesteld. Je kunt als raadslid nooit eens rustig met een ambtenaar praten over de gevolgen van beleid.”
Fietsenstalling
Lilian Janse (SGP) spreekt vaak ondernemers in de binnenstad. “Als je eenmaal iets verkeerds hebt gezegd word je je leven lang tegengewerkt”, zo omschrijft ze hun gevoel. “Het stadhuis geldt daar als een remmende macht, terwijl ze iets willen doen voor Vlissingen. Veel ondernemers hebben best ideeën, maar krijgen niks gedaan. Zie de gemeentelijke fietsenstalling in het Scheldekwartier. Die stond jarenlang leeg, omdat er geen vrijwilligers voor waren te vinden. Een Vlissingse ondernemer ging met een uitgewerkte businesscase naar de gemeente, maar kreeg geen poot aan de grond. Een paar maanden geleden is die fietsenstalling toch ineens in gebruik genomen. Nu betaalt de gemeente een bewakingsbedrijf om die te bemensen. Ik ga zou wel eens willen weten wat dat kost en ga daar ook zeker naar vragen.”
Een andere factor die Janse noemt is het personeelsverloop en de vele inhuur bij de gemeente Vlissingen. “Ik hoorde van iemand die in Utrecht woont en van huis uit werkt. Ook is er veel inhuur. Die doen dan hun project en sturen hun factuur. Zo krijg je nooit een band van Vlissingen. Als gemeenteraad worden wij eens per jaar geïnformeerd door de directie en dat is het.”
Op de schop
Fractievoorzitter Pim Kraan van POV vindt dat de ambtelijke organisatie op de schop moet. “Die is niet meer van deze tijd. Het mandaat van het ambtelijk apparaat is veel te groot en het college durft daar te weinig tegenover te stellen”, vindt hij. “De ambtenarij kan redelijk autonoom te werk gaan en wij als gemeenteraad hebben het nakijken.” POV vroeg enkele jaren geleden om inzage in de besteding van geld uit het compensatiefonds Wind in de Zeilen aan Kerngezond-centra. De bouw van de drie multidisciplinaire gezondheidscentra was gepland voor de periode 2021 tot 2024. Hoewel ze er nog steeds niet staan, bleek er wel al flink wat geld uitgegeven aan onder meer een website, communicatie, trainingen en onderzoeken. Toen POV vroeg naar inzage in de bestedingen, kwam de beloofde informatie steeds maar niet.
Kraan: “De structuur van de ambtelijke organisatie is al jarenlang zo dat die redelijk autonoom kan opereren. Managers en budgethouders dulden geen invloed of inspraak van anderen. Niet van de directie, niet van het college van B en W en niet van de gemeenteraad. De mislukkingen van de afgelopen jaren zouden de inrichting van de organisatie moeten doen veranderen, maar het blijft bij lapmiddelen.”
Walstraat-Noord
“De budgethouder kan 3 miljoen euro uitgeven aan de herinrichting van Walstraat-Noord zonder inbreng van een inkoper”, zegt Kraan. “Die kan alleen vrijblijvend advies geven. Onlangs kwam daar nog eens 400.000 euro bij door tegenvallers. Vervolgens krijgen wij als gemeenteraad de vraag of we daar maar mee willen instemmen. Nu gaat er teveel geld ongecontroleerd de deur uit. Opdrachten worden onderhands verstrekt. Zeker op afdelingen ruimtelijke ordening en sociaal domein is de mate van autonomie groot.”
De herinrichting van Walstraat-Noord. (foto: Streekomroep Walcheren)
Ook Kraan noemt het debacle met de nieuwbouw van de twee scholen in Oost-Souburg. “De inkoop gebeurde door de afdeling onderwijs, terwijl je een afdeling inkoop moet hebben. Er werden betalingen gedaan zonder te checken of afgesproken prestaties waren geleverd. Het onderzoek naar wat er mis is gegaan gebeurde door een andere afdeling, maar wel door de gemeente Vlissingen zelf. Ze hadden geen 50.000 euro over voor gedegen onafhankelijk onderzoek, maar gaven wel ruim 500.000 euro uit aan advocaatkosten bij de afwikkeling.”
‘t Eiland
De gang van zaken rond de voorgenomen sloop van de oude huurwoningen op ’t Eiland ziet Kraan als een ander voorbeeld van het autonoom opereren van de ambtenarij. “Men is er daar van overtuigd dat alleen een projectontwikkelaar dat gebied opnieuw kan ontwikkelen en stuurt het ook die kant uit.” SP-er Van er Horst vermoedt daar ook een onevenredig grote invloed vanuit de ambtenarij. “Er liggen meerdere scenario’s voor ’t Eiland. Scenario 4 behelst sociale huur in combinatie met duurdere woningen. Maar er is vanuit het ambtelijk apparaat duidelijk aangestuurd op scenario 5, wat betekent dat er duurdere woningen komen en geen sociale huurwoningen meer.”
“De ambtenaren weten genoeg om een wethouder te laten struikelen”, is Kraan’s overtuiging. “Wij als raadsleden zijn de instabiele factor in het bestuur. Rond de verkiezingen zijn ze even vriendelijk tegen je. Maar als het stof eenmaal is neergedaald en ze weten hoe de hazen lopen, gaan ze hun gang weer.”
Lekenbestuurders
“Met alle respect, wij zijn lekenbestuurders”, reageert fractievoorzitter Marin de Zwarte van (coalitiepartij) CDA. Dat klopt niet helemaal in zijn geval. De Zwarte is behalve raadslid ook provincieambtenaar, oud-wethouder (2010 tot 2014) en inwoner. “Ja, de ambtenaren hebben een grote invloed. Vraag is of dat verkeerd is. Het is ook hun rol om kritisch te zijn en zeggen of iets wel of niet kan. Zij zijn de adviseurs van het college. Maar uiteindelijk nemen college en gemeenteraad de besluiten. De ene wethouder laat zich wel meer gelden dan de andere. Ze moeten gezond kritisch zijn. Maar ik denk niet dat Vlissingen daarin verschilt van andere gemeenten. Het gemeentelijk apparaat wordt bovendien gecontroleerd door een onafhankelijke accountant, die onder toezicht staat van de Autoriteit Financiële Markten. Die accountant heeft nooit grote opmerkingen gemaakt.”
De Zwarte reageert ook op de interne gang van zaken bij de scholen in Oost-Souburg. “Ja, er zijn fouten gemaakt. Maar de gemeente heeft die school niet achterstevoren gezet. Nadat het verkeerd is gelopen bij de nieuwbouw zijn er ook nieuwe regels en procedures ingesteld. Ik denk ook dat alle bezuinigingen sinds 2015 zwaar hebben gewogen op het ambtelijk apparaat. De ene na de andere ambtenaar viel uit.”
Het Vlissingse stadhuis en de gemeenteraad. (foto: Streekomroep Walcheren)
